Әділ төрелік
Ел ішіндегі дауларды шешіп, әділдігімен халық құрметіне ие болды.
Көрнекті тұлғалар
01
Ұлы жүздің бас биі · Шешен · Мемлекет қайраткері
Төле би
Қазақтың әділ төрелігі мен шешендік дәстүрінің ең көрнекті тұлғаларының бірі.
Төле би Әлібекұлы — Ұлы жүздің бас биі, Әз-Тәуке ханның беделді кеңесшілерінің бірі. Ол Қазыбек би және Әйтеке бимен бірге «Жеті жарғыны» жүйелеуге қатысып, ел бірлігі мен әділдікті қорғады.
Әділдік
Шешендік
Жеті жарғы
Ел бірлігі
Тұлға туралы
Төле би Әлібекұлы
Би · Шешен · Мемлекет қайраткері
1663
Иллюстративтік тарихи бейне · E-history.kz
1663
Жайсаң жайлауында дүниеге келді
15+
Жасынан ел ісіне араласа бастады
1756
Төле бидің өмір жолының соңы
01
Төле бидің күші — дауды күшейтуде емес, сөз арқылы ортақ шешімге жеткізуде еді.
02
Әділ сөздің салмағы
Төле би Әлібекұлы — XVII–XVIII ғасырлардағы қазақ қоғамының аса беделді билерінің бірі.
Ол 1663 жылы қазіргі Жамбыл облысындағы Шу өңірінің Жайсаң жайлауында дүниеге келген.
Жастайынан халықтың шешендік, поэтикалық және құқықтық дәстүрлерін меңгеріп, шамамен он бес жасынан ел ішіндегі дауларға араласа бастады.
Әділ шешімі, сабырлы мінезі және сөзге жүйріктігі оның беделін біртіндеп бүкіл Ұлы жүзге танытты.
Әз-Тәуке хан дәуірінде Төле би Қазыбек би және Әйтеке бимен бірге ханның басты кеңесшілерінің қатарында болды.
Төле би мемлекеттік бірлікті, құқықтық тәртіпті және үш жүздің ортақ мүддесін қорғауды маңызды санады.
03
Даналықтың төрт қыры
Төле бидің тарихи мұрасы тек шешендік сөздермен шектелмейді. Оның қызметінде құқық, мемлекет және халық бірлігі қатар тұрды.
Шешендік
Дәлелді, ықшам және мағыналы сөз арқылы күрделі мәселелерді шешті.
«Жеті жарғы»
Қазақтың дәстүрлі құқық жүйесін реттеген заңдар жинағын жасауға қатысты.
Ел бірлігі
Қазыбек би, Әйтеке би және қазақ батырларымен бірге халықты біріктіруге күш салды.
04
KERN / КӨРНЕКТІ ТҰЛҒАЛАР
Би үшін сөз — жеңудің құралы емес, әділ шешімге жеткізетін жауапкершілік.
Тыңдау
Дәлел
Әділдік
Төрелік
05
Би қалай төрелік етеді?
Дала қоғамындағы бидің беделі лауазым атауына ғана емес, құқықты білуге, дәлелді тыңдауға және әділ шешімге сүйенді.
ТӨРЕЛІК ЛОГИКАСЫ
05
Екі тараптың арасындағы мәселе бидің алдына келеді.
→
Екі тараптың сөзі мен дәлелі тыңдалады.
→
Әдет-ғұрып, қалыптасқан құқық және бұрынғы шешімдер ескеріледі.
→
Дауды тоқтататын әрі қоғам қабылдайтын шешім шығарылады.
МАҚСАТ
ӘДІЛДІК
06
Үш би. Бір мақсат.
Төле, Қазыбек және Әйтеке билер Тәуке хан дәуірінде мемлекеттің маңызды мәселелерін шешуге қатысты.
БИЛЕР КЕҢЕСІ
06
Т
Төле би
Әділдік · Шешендік · Мемлекеттік кеңес
Қ
Қазыбек би
Шешендік · Дипломатия · Бірлік
Ә
Әйтеке би
Құқық · Тәртіп · Мемлекеттік ой
ӘЗ-ТӘУКЕ
ЖЕТІ ЖАРҒЫ
07
Дәстүрден құқық жүйесіне
«Жеті жарғы» қазақ қоғамының дәстүрлі құқық нормаларын жүйелеуге бағытталған маңызды құқықтық мұра болды.
ҚҰҚЫҚТЫҚ МҰРА
07
ЖҮЙЕЛЕУ
ЖЕТІ
ЖАРҒЫ
Тәуке хан дәуірінде қалыптасқан құқықтық жүйеге Төле би, Қазыбек би және Әйтеке би қатысқан.
БАСТАУ
Дәстүрлі құқық
↓
КЕҢЕС
Билер тәжірибесі
↓
ЖҮЙЕЛЕУ
Ортақ құқықтық нормалар
↓
НӘТИЖЕ
«Жеті жарғы»
ЕСКЕРТУ
«Жеті жарғының» толық түпнұсқа мәтіні бүгінге дейін сақталмаған, сондықтан бұл блокта даулы «жеті нақты бап» тізімі берілмейді.
08
Қарлығаш әулие
Төле бидің есімімен байланысты ең белгілі халық аңыздарының бірі оның шаңырағына ұя салған қарлығаш туралы.
ХАЛЫҚ АҢЫЗЫ
08
АҢЫЗДЫҢ НЕГІЗГІ ОЙЫ
Өмірді қорғау
Аңызда жау шапқан кезде Төле би шаңырағындағы қарлығаштың ұясын бұзбау үшін қонысын тастамай қалғаны айтылады.
АҢЫЗ
Бұл оқиға тарихи құжат ретінде емес, Төле бидің адамгершілігін бейнелейтін халық аңызы ретінде беріледі.
09
Сөзден тарихи жадыға
Төле би Ташкентте жерленген. Оның атымен байланысты Қарлығаш би кесенесі бүгінге дейін сақталған.
ТАШКЕНТ
ҚАРЛЫҒАШ БИ
1756
тарихи жады
ТӨЛЕ БИ / ТАШКЕНТ
Даналықтың сақталған ізі.
Төле би өмірінің соңында Ташкентпен тығыз байланысты болды және осы қалада жерленді. Оның кесенесі халық жадындағы тарихи орындардың біріне айналды.
Фото көзі: Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы
K.E.R.N. SCHOOL
10
Төле бидің мұрасы — әділ сөз, парасатты шешім және елді бірлікке бастайтын даналық.
Көрнекті тұлғалар
KERN