Алгебра
Сызықтық және квадрат теңдеулерді жүйелі түрде шешудің математикалық әдістерін сипаттады.
Көрнекті тұлғалар
01
Алгебра · алгоритм · астрономия · география
Мухаммед әл-Хорезми
Ұлы ортағасырлық математик, астроном, географ және ғалым.
Оның еңбектері алгебраны жүйелі ғылым ретінде дамытуға және есептеу әдістерінің Еуропаға таралуына зор ықпал етті.
Алгебра
Алгоритм
Астрономия
География
Тұлға туралы
Мухаммед әл-Хорезми
Математик · Астроном · Географ
IX ғ.
Кейінгі көркем бейне · Allomalar.uz
01
«Al-jabr» — algebra атауының негізі
02
Algoritmi → algorithm
03
Позициялық ондық есептеу әдістерінің таралуы
01
Оның есімі — «algorithm» сөзінде, ал еңбегі «algebra» ұғымында жалғасты.
02
Есептен ғылым жүйесіне
Мухаммед әл-Хорезми — ортағасырлық математик, астроном, географ және ғылым тарихындағы аса ықпалды тұлғалардың бірі.
Оның алгебраға арналған еңбегі теңдеулерді белгілі бір түрлерге бөліп, оларды жүйелі әдістермен шешуді көрсетті.
«Al-jabr» атауы кейін Еуропа тілдеріне өтіп, қазіргі «algebra» терминінің негізіне айналды.
Арифметика жөніндегі еңбектері үнді-араб цифрлары мен позициялық ондық есептеу әдістерінің Батысқа таралуына ықпал етті.
Мухаммед әл-Хорезмидің латынша жазылған есімі — Algoritmi — уақыт өте келе қазіргі «algorithm» сөзіне айналды.
Мухаммед әл-Хорезми астрономиялық кестелер құрып, география саласында координаталар мен картографиялық мәліметтерді жүйелеуге де еңбек сіңірді.
03
Ғылыми кеңістік
Мухаммед әл-Хорезмидің мұрасы бір ғана математикалық бағытпен шектелмейді: ол есептеу, астрономия және географияны да қамтиды.
Есептеу әдістері
Позициялық санау мен арифметикалық амалдарды орындаудың жүйелі тәсілдерін таратуға ықпал етті.
Астрономия
Астрономиялық кестелер мен есептеу әдістерін дамыту арқылы аспан құбылыстарын математикалық сипаттауға үлес қосты.
География
Елді мекендер мен географиялық нысандардың координаталарын жүйелеп, картография тарихына елеулі із қалдырды.
04
KERN / КӨРНЕКТІ ТҰЛҒАЛАР
Күрделі есепті нақты қадамдарға бөлу — математикалық ойдан алгоритмдік ойлауға апаратын жол.
Теңдеу
Әдіс
Қадам
Нәтиже
05
Al-jabr. Алгебраның тілі.
Мухаммед әл-Хорезмидің еңбегінде теңдеулер символдармен емес, сөзбен түсіндірілді. Төмендегі формула — сол есептің қазіргі математикалық белгіленуі.
AL-JABR / AL-MUQABALA
05
ҚАЗІРГІ БЕЛГІЛЕУМЕН
x2 +
10x
=
39
x²
5x
5x
25
+25
(x + 5)2 = 64
x = 3
ALGEBRA
IX ғ.
Теңдеуді әдіске айналдыру.
«Бір квадрат пен он түбір отыз тоғызға тең» деген есеп Мухаммед әл-Хорезмидің квадрат теңдеулерді геометриялық жолмен түсіндіруінің белгілі мысалдарының бірі.
Бастапқы есеп
x² + 10x = 39
Толық квадрат
Екі жаққа 25 қосылады.
Нәтиже
x + 5 = 8 → x = 3
06
Есімнен алгоритмге
Мухаммед әл-Хорезмидің есімі латын мәтіндерінде Algoritmi түрінде жазылды. Кейін бұл атау есептеу әдісін білдіретін «algorithm» сөзіне айналды.
NAME → TERM
06
01
AL-KHWARIZMI
02
ALGORITMI
03
ALGORITHM
ЕСЕПТЕУ ЛОГИКАСЫ
0–9
Қадам. Ереже. Нәтиже.
→
→
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
07
Сандардан жер картасына
Мухаммед әл-Хорезми географияда қалалар мен аймақтардың координаталарын жүйелеуге қатысып, белгілі дүниені математикалық мәліметтер арқылы сипаттауға ұмтылды.
KITAB SURAT AL-ARD
07
LAT / LON
X · Y
координаталық ойлау
ГЕОГРАФИЯ / КООРДИНАТАЛАР
Әлемді санмен сипаттау.
Географиялық орынды координаталар арқылы сипаттау картографияны есептеу және өлшеумен байланыстыратын ғылыми тәсілдердің бірі болды.
Реконструкция: Gianluca Gorni / Wikimedia Commons
08
Қолжазбадан Еуропа математикасына
Мухаммед әл-Хорезмидің еңбектері кейін латын тіліне аударылып, ортағасырлық Еуропада есептеу мен математикалық білімнің таралуына ықпал етті.
LATIN
кейінгі қолжазбалар
DIXIT ALGORIZMI
Есім терминге айналды.
Латын қолжазбаларындағы «Algorizmi» формасы Мухаммед әл-Хорезмидің есімін Батыс математикалық дәстүріне енгізді.
Manuscript images · Wikimedia Commons
K.E.R.N. SCHOOL
09
Мухаммед әл-Хорезмидің ғылыми мұрасы — заманауи математика, алгоритмдік ойлау және есептеу ғылымдарының тарихи бастауларының бірі.
Көрнекті тұлғалар
KERN