Ел бірлігі
Елдің іргесі берік, ағайын арасы тату болуын маңызды санаған.
Көрнекті тұлғалар
01
Дала философы · Жырау · Би · Ойшыл
Асан Қайғы
Елдің бүгінін ғана емес, ертеңін ойлаған қазақ дүниетанымының ірі философиялық тұлғасы.
Асан Қайғы Сәбитұлы — ақын, жырау, би, философ және мемлекет қайраткері. Оның толғауларында ел бірлігі, жер тағдыры, бейбіт өмір және халықтың болашағы басты орын алады.
Жерұйық
Толғау
Ел бірлігі
Болашақ
Тұлға туралы
Асан Қайғы Сәбитұлы
Жырау · Би · Философ
XIV–XV
Иллюстративтік тарихи бейне · E-history.kz
XIV–XV
Ортағасырлық дала ойшылы
03
Толғау · Терме · Шешендік сөз
ИДЕЯ
Елге жайлы мекен — Жерұйық
01
Асан Қайғының ойындағы басты мәселе — халықтың ертеңі қандай болады?
02
Ел қамын ойлаған жырау
Асан Қайғы — қазақ рухани мәдениетіндегі жыраулық пен философиялық ойды тоғыстырған тұлға.
Оның өмір сүрген кезеңі Алтын Орданың ыдырауы, жаңа саяси бірлестіктердің пайда болуы және Қазақ хандығының қалыптасу дәуірімен байланыстырылады.
Тарихи-әдеби дәстүрде Асан Қайғы Жәнібек ханның ақылшысы ретінде кеңінен танылады. Ол хан билігінің халық мүддесіне қызмет етуі қажет деген ойды алға тартқан.
Асанның жырлары мен нақыл сөздерінің өзегінде жер, ел, адам, әділдік, бірлік және болашақ мәселелері жатыр.
Шоқан Уәлихановтың еңбектерінде Асан Қайғы халықтың болашағын ойлаған «көшпелілер философы» ретінде сипатталады.
Оның есіміндегі «Қайғы» ұғымы да кейінгі халық жадында жеке басының мұңымен емес, ел қамын ойлаумен байланыстырылған.
03
Ойдың төрт бағыты
Асан Қайғы мұрасында нақты бір ғана тақырып емес, мемлекеттен бастап адамның өмір сүру ортасына дейінгі үлкен мәселелер қозғалады.
Жер тағдыры
Қоныс, табиғат және халықтың өмір сүру ортасын тұтас мәселе ретінде қарастырған.
Ханға кеңес
Билеушінің шешіміне сын көзбен қарап, ел мүддесін жоғары қоюды талап еткен.
Болашақ
Халықтың келешегі мен бейбіт өмірі оның философиялық ойының негізгі арқауына айналды.
04
KERN / КӨРНЕКТІ ТҰЛҒАЛАР
Оның «қайғысы» — жеке адамның мұңы емес, тұтас елдің болашағына алаңдау.
Ел
Жер
Бірлік
Болашақ
05
Жерұйық — жай ғана жер емес
Аңыздық дәстүрде Асан Қайғы халқына бейбіт, жайлы және берекелі мекен іздеген тұлға ретінде бейнеленеді.
АҢЫЗДЫҚ ИДЕЯ
05
АСАН ҚАЙҒЫ ІЗДЕГЕН
Ж
ЖЕРҰЙЫҚ
Халықтың алаңсыз, бейбіт және берекелі өмірі туралы философиялық-утопиялық образ.
Адам өміріне қолайлы орта.
Соғыссыз, тұрақты тіршілік.
Ел ішіндегі татулық.
Келешек ұрпаққа тұрақты өмір.
ЖЕР
+
БЕЙБІТ ӨМІР
+
БІРЛІК
=
ЖЕРҰЙЫҚ
АҢЫЗ
Жерұйықты іздеу оқиғасы тарихи маршрут ретінде емес, халық жадында қалыптасқан философиялық-аңыздық образ ретінде беріледі.
06
Жерге қарау. Болашақты көру.
Асан Қайғы туралы аңыздарда ол әр өңірдің табиғатына, суына, жайылымына және елге қолайлылығына баға береді.
ҚОНЫС ТУРАЛЫ ОЙ
06
АСАННЫҢ КӨЗҚАРАСЫ
Жер — халық өмірінің негізі.
Қонысты бағалау тек табиғатты тамашалау емес, сол жерде халықтың қалай өмір сүретінін ойлау ретінде көрінеді.
01
СУ
Тіршілік
02
ЖАЙЫЛЫМ
Күнкөріс
03
ҚОНЫС
Тұрақ
04
ЕЛ
Болашақ
ТАБИҒАТ
АДАМ ӨМІРІ
БОЛАШАҚ
07
Ханға айтылған сөз
Асан Қайғының жыраулық дәстүрінде билеушінің әрекетіне сын айту және ел болашағы туралы ескерту маңызды орын алады.
ЖЫРАУ ЖӘНЕ БИЛІК
07
А
Асан Қайғы
Елдің жағдайын, жердің болашағын және халық мүддесін алға тартады.
СӨЗ
→
НЕГІЗГІ СҰРАҚ
Елге не керек?
→
ШЕШІМ
Х
Хан
Билеушінің шешімі бүгінгі табысты ғана емес, елдің ұзақ мерзімді болашағын ескеруі керек.
ЖЫРАУ
ХАЛЫҚ МҮДДЕСІ
ХАН
08
Сөз арқылы қалған мұра
Асан Қайғы шығармашылығы философиялық-нақылдық ауыз әдебиетімен тығыз байланысты.
ЖЫРАУЛЫҚ МҰРА
08
Толғау
Қоғам, уақыт, елдің жағдайы және болашақ туралы терең ой.
Терме
Адамға, елге және өмірлік ұстанымдарға қатысты нақылдық ойлар.
Шешендік сөз
Дау, билік, қоғам және мемлекеттік мәселелерге қатысты ой-пікір.
09
Аңыздан тарихи жадыға
Қызылорда облысының Шиелі ауданындағы Асан ата кесенесі халық дәстүрінде Асан Қайғы есімімен байланыстырылады.
ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ · ШИЕЛІ
АСАН АТА
XVI
ғасыр
АСАН АТА / ЖЕТІ ӘУЛИЕ
Халық жадындағы қасиетті орын.
Асан ата кесенесі — XVI ғасырдағы сәулет ескерткіші. Ол Шиелі ауданындағы «Жеті әулие» қорымында орналасқан және халық дәстүрінде Асан Қайғының есімімен байланыстырылады.
Ескерту: Асан Қайғының нақты жерленген орны жөнінде деректер әртүрлі. Фото: kazpravda.kz
K.E.R.N. SCHOOL
10
Асан Қайғының мұрасы — халықтың болашағын ойлау, елдің тұтастығын сақтау және жақсы өмірге ұмтылу.
Көрнекті тұлғалар
KERN